Bilanço günü nasıl okunur: EPS, gelir, beklenti ve sürpriz
Bu yazının videosunu izleYouTube · 5:56 · okumak yerine izleyinTürkiye’de saat 23.05. ABD borsası Doğu saatiyle 16.00’da kapandı; yaz aylarında bu Türkiye’de 23.00 demek, kışın 00.00. Telefona aracı kurumun bildirimi düşüyor: “Alfa Teknoloji ikinci çeyrek sonuçlarını açıkladı. EPS: 1,10 dolar (beklenti 1,00). Gelir: 5,2 milyar dolar (beklenti 5,0).” Haber sitesinde başlık hazır: “Alfa beklentileri aştı.” Hisse seans sonrası işlemlerde hareketleniyor. Ekranda dört sayı var: açıklanan EPS, beklenen EPS, açıklanan gelir, beklenen gelir. Bu yazı o dört sayının nereden geldiğini, sürprizin nasıl hesaplandığını ve hangi sırayla bakılacağını anlatıyor. Yazıdaki bütün rakamlar varsayımsal; Alfa Teknoloji diye bir şirket yok.
Şirketin açıkladığı taraf: EPS ve gelir
Halka açık ABD şirketleri her üç ayda bir sonuç açıklamak zorundadır. Çeyrek bittikten genelde iki ila altı hafta sonra şirket bir basın bülteni (press release) yayımlar; aynı gün bu bülten SEC’e (ABD sermaye piyasası düzenleyicisi) 8-K formu olarak da verilir. Açıklama ya borsa açılmadan önce (Doğu saatiyle 07.00–08.30, Türkiye’de yazın 14.00–15.30) ya da kapanıştan hemen sonra (16.00–16.30, Türkiye’de yazın 23.00–23.30) gelir. Kışın ABD saat değiştirdiği için bu aralıklar Türkiye saatinde bir saat ileri kayar.
Bültendeki iki ana sayı şunlardır:
Gelir (revenue): Şirketin o çeyrekte sattığı ürün ve hizmetlerden elde ettiği toplam para. Kar değildir; maliyetler henüz düşülmemiştir.
EPS (earnings per share, hisse başına kar): Net karın hisse adedine bölünmüş hali. Düz Türkçesiyle: şirket o çeyrekte 1 milyar dolar net kar ettiyse ve dolaşımda 1 milyar hissesi varsa EPS 1,00 dolardır. Bu bölme, farklı büyüklükteki şirketlerin karını karşılaştırılabilir hale getirir.
Burada sık yapılan bir hata var: çoğu şirket iki EPS açıklar. GAAP EPS resmi muhasebe kurallarıyla hesaplanır. “Adjusted” (düzeltilmiş) EPS ise şirketin tek seferlik saydığı kalemleri — örneğin hisse bazlı ücretleri veya bir davanın maliyetini — çıkararak hesapladığı versiyondur. Aracı kurum ekranındaki beklenti neredeyse her zaman adjusted EPS ile karşılaştırılır. GAAP sayısını adjusted beklentiyle kıyaslarsanız sürprizi yanlış okursunuz; ekranda hangisinin yazdığını kontrol edin.
Beklenti tarafı: konsensus kimin tahmini
“Beklenti 1,00 dolar” cümlesindeki sayıyı şirket söylemez. Bu sayı, o hisseyi takip eden aracı kurum ve yatırım bankası analistlerinin tahminlerinin ortalamasıdır; adı konsensustur.
Mekanik şöyle işler: analistler çeyrek boyunca kendi modellerini günceller ve “bu şirket bu çeyrek şu kadar gelir, şu kadar EPS açıklar” diye tahmin yayımlar. LSEG, FactSet, Bloomberg, Zacks gibi veri sağlayıcılar bu tahminleri toplar ve ortalamasını alır. Aracı kurum uygulamasında, finans sitelerinde ve haberlerde görülen “beklenti” bu ortalamadır. Varsayımsal örnek: Alfa’yı 20 analist izliyorsa ve EPS tahminleri 0,90 ile 1,10 dolar arasında dağılıyorsa, konsensus bunların ortalaması olarak 1,00 dolar yazılır.
İki not. Birincisi, konsensus sabit değildir; analistler tahmin güncelledikçe çeyrek boyunca değişir. “Beklentiyi aştı/kaçırdı” hükmü, bilanço günündeki konsensusa göre verilir. İkincisi, farklı veri sağlayıcılar farklı analist setleri kullandığı için iki sitede iki farklı beklenti görebilirsiniz; ikisi de yanlış değildir, ortalamaya giren tahminler farklıdır.
Sürpriz: fark nasıl hesaplanır
Sürpriz (surprise), açıklanan sayı ile konsensus arasındaki farktır ve yüzde olarak verilir. Formülün düz Türkçesi: açıklanan sayıdan beklentiyi çıkar, sonucu beklentiye böl, yüzle çarp.
Varsayımsal örnekle: Alfa’nın EPS beklentisi 1,00 dolar, açıklanan 1,10 dolar. Fark 0,10; bunu 1,00’a bölünce 0,10 çıkar; sürpriz yüzde 10. Gelirde beklenti 5,0 milyar, açıklanan 5,2 milyar; sürpriz yüzde 4. Açıklanan sayı beklentinin üstündeyse buna “beat” (beklentiyi aşma), altındaysa “miss” (beklentiyi kaçırma) denir. Haber başlıklarındaki “aştı/kaçırdı” dili bu hesaptan gelir.
Yeni yatırımcıyı en çok şaşırtan durum şudur: şirket beklentiyi aşar ama hisse düşer. Mekanik açıklaması, fiyatın açıklanan sayıya değil, sayı ile piyasanın fiilen beklediği arasındaki farka tepki vermesidir. Konsensus yazılı beklentidir; hisse bilançoya kadar çok yükseldiyse piyasa konsensusun üstünde bir sayıyı zaten fiyatlamış olabilir. Ayrıca dördüncü bir kalem vardır ve çoğu zaman fiyatı çeyrek sonuçlarından daha fazla o oynatır: guidance.
Guidance ve okuma sırası
Guidance (şirketin gelecek dönem için kendi tahmini) bültenin genelde son bölümünde yer alır: “Gelecek çeyrek geliri 5,3–5,5 milyar dolar aralığında bekliyoruz” gibi. Açıklanan EPS ve gelir geçmiş üç ayı anlatır; guidance önümüzdeki dönemi anlatır. Bu yüzden geçmiş çeyrek beklentiyi aşsa bile guidance konsensusun altında kalırsa tepki negatif olabilir; tersi de geçerlidir. Her şirket guidance vermez; verenlerde bu satır bültenin en çok okunan yeridir.
Bülten yayımlandıktan yaklaşık yarım ila bir saat sonra şirket yönetimi bir conference call (analistlerle telefon toplantısı) yapar; kapanış sonrası açıklayan şirketlerde bu genelde Doğu saatiyle 17.00, Türkiye’de yazın 00.00 civarıdır. İlk fiyat tepkisi bültenle gelir; call sırasında yönetimin verdiği ayrıntılarla tepki büyüyebilir veya yön değiştirebilir. Seans sonrası (after-hours) işlemler düşük hacimlidir; ertesi günkü normal seans fiyatı bundan farklı olabilir.
Okuma sırası olarak şu düzen işleyişi yansıtır: önce EPS ve gelirin konsensusa göre durumu, sonra guidance, sonra call. Tek bir sayı tek başına yeterli bilgi vermez; iki açıklanan sayı, iki beklenti ve guidance birlikte okunur.
Bilançoda nereye bakmalı
- EPS’i beklentiyle karşılaştır, önce türünü kontrol et. Ekrandaki beklenti adjusted EPS ise açıklanan adjusted sayıyla kıyasla; GAAP ile adjusted’ı birbirine kıyaslama.
- Geliri beklentiyle ve geçen yılın aynı çeyreğiyle karşılaştır. Sürpriz kadar yıllık büyüme oranı da ekranda görünür; ikisine birlikte bak.
- Sürprizi kendin doğrula: açıklanan eksi beklenti, bölü beklenti. Haber başlığındaki “aştı/kaçırdı” ifadesinin hangi sayıya dayandığını böyle görürsün.
- Guidance satırını bul. Şirketin gelecek çeyrek veya yıl aralığı konsensusun üstünde mi, altında mı? Fiyat tepkisinin açıklaması çoğu zaman buradadır.
- Conference call saatini not et. İlk tepki bültenle gelir ama tablo call’dan sonra tamamlanır; seans sonrası fiyatı kesinleşmiş sonuç gibi okuma.
Bu yazı eğitim amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.
Bu yazıyı YouTube'da video olarak da izleyebilirsiniz; tüm videolar kanalımızda.
Bu makale yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Yasal uyarı