EPS (hisse başına kâr)EPS (earnings per share)
Şirketin bir çeyrekte veya yılda elde ettiği net kârın, dolaşımdaki hisse sayısına bölünmesiyle bulunur. Varsayımsal örnek: 1 milyar dolar kâr eden ve 500 milyon hissesi olan bir şirketin EPS'i 2 dolardır. Şirketin büyüklüğünden bağımsız olarak hisse başına ne kadar kâr üretildiğini gösterir.
Bilançoda neden önemli · Bilanço günü piyasanın ilk baktığı iki sayıdan biridir (diğeri gelir). Beklentinin üstünde mi altında mı geldiği hissenin ilk tepkisini büyük ölçüde belirler.
Düzeltilmiş EPS (non-GAAP)Adjusted EPS (non-GAAP EPS)
Şirketin, tek seferlik veya nakit çıkışı olmayan kalemleri (hisse bazlı ücret, satın alma giderleri, yeniden yapılanma maliyetleri gibi) resmi kârdan çıkararak hesapladığı EPS'tir. Şirket 'asıl faaliyetimin kârlılığı bu' demek için kullanır; standart bir hesaplama kuralı yoktur, her şirket kendi düzeltmesini yapar.
Bilançoda neden önemli · Analist beklentileri ve manşetlerdeki 'beklentiyi aştı/kaçırdı' ifadesi çoğu ABD teknoloji şirketinde bu sayı üzerinden verilir. Hangi kalemlerin çıkarıldığına bakmak, sayının ne kadar iyimserleştirildiğini gösterir.
GAAPGAAP (Generally Accepted Accounting Principles)
ABD'de geçerli resmi muhasebe standartları bütünüdür. Şirketlerin SEC'e (ABD sermaye piyasası düzenleyicisi) raporladığı resmi kâr, gelir ve gider rakamları bu kurallara göre hesaplanır. GAAP rakamı, şirketin kendi tanımladığı 'düzeltilmiş' (non-GAAP) rakamın aksine tüm giderleri içerir.
Bilançoda neden önemli · GAAP ile non-GAAP kâr arasındaki fark büyükse, şirketin düzelttiği giderler (çoğunlukla hisse bazlı ücret) gerçekte hissedarın cebinden çıkıyor demektir. İki sayıyı yan yana okumak resmi tabloyu gösterir.
Konsensus beklentisiConsensus estimate
Hisseyi takip eden analistlerin gelir, EPS gibi metrikler için verdiği tahminlerin ortalamasıdır. Veri sağlayıcılar bu tahminleri toplayıp tek bir 'piyasa beklentisi' sayısına indirger. Bilanço öncesi haberlerde geçen 'beklenti' genelde bu sayıdır.
Bilançoda neden önemli · Hisse, açıklanan rakamın iyi ya da kötü olmasına değil, konsensusa göre nerede durduğuna tepki verir. Güçlü bir rakam bile beklentinin altındaysa hisse düşebilir.
Beklenti sürpriziEarnings surprise
Açıklanan rakam ile konsensus beklentisi arasındaki farktır; genelde yüzde olarak verilir. Rakam beklentinin üstündeyse pozitif sürpriz (beat), altındaysa negatif sürpriz (miss) denir. Varsayımsal örnek: beklenti 1,00 dolar EPS iken 1,10 dolar açıklanırsa yüzde 10 pozitif sürprizdir.
Bilançoda neden önemli · Bilanço sonrası ilk fiyat hareketinin ana tetikleyicisidir. Ancak büyük teknoloji şirketlerinde küçük bir beat çoğu zaman zaten fiyatlanmıştır; asıl tepkiyi sürprizin büyüklüğü ve kılavuzluk belirler.
Kılavuzluk (guidance)Guidance
Şirket yönetiminin gelecek çeyrek veya yıl için verdiği gelir, marj ve EPS tahminidir. Genelde bir aralık olarak verilir ve bilanço bülteninde ya da kazanç görüşmesinde açıklanır. Yönetimin işin gidişatına dair kendi öngörüsüdür, garanti değildir.
Bilançoda neden önemli · Piyasa geçmişten çok geleceği fiyatlar; çeyrek rakamları iyi gelse bile zayıf kılavuzluk hisseyi sert düşürebilir. Bilanço günü çoğu zaman rakamın kendisinden daha fazla hareket yaratır.
Gelir (revenue)Revenue
Şirketin bir dönemde sattığı ürün ve hizmetlerden elde ettiği toplam satış tutarıdır; giderler düşülmeden önceki en üst satırdır, bu yüzden 'top line' da denir. Kâr değildir; gelirin ne kadarının kâra dönüştüğünü marjlar gösterir.
Bilançoda neden önemli · Şirketin büyüyüp büyümediğinin en dolaysız göstergesidir. Özellikle büyüme hisselerinde gelir artış hızındaki yavaşlama, kâr iyi olsa bile olumsuz karşılanır.
Brüt marjGross margin
Gelirden, satılan ürünün doğrudan maliyeti (üretim, komponent, veri merkezi maliyeti gibi) düşüldükten sonra kalan kârın gelire oranıdır. Varsayımsal örnek: 100 dolar gelirin 40 doları doğrudan maliyetse brüt marj yüzde 60'tır. Ürünün kendisinin ne kadar kârlı olduğunu ölçer.
Bilançoda neden önemli · Fiyatlama gücünün ve maliyet baskısının ilk göründüğü yerdir. Brüt marjdaki bir iki puanlık düşüş, rekabetin arttığına veya maliyetlerin (örneğin çip, bellek fiyatlarının) yükseldiğine işaret edebilir.
Faaliyet marjıOperating margin
Gelirden hem doğrudan maliyetler hem de faaliyet giderleri (Ar-Ge, satış-pazarlama, genel yönetim) düşüldükten sonra kalan faaliyet kârının gelire oranıdır. Şirketin ana işini bir bütün olarak ne kadar verimli yürüttüğünü gösterir.
Bilançoda neden önemli · Gelir büyürken faaliyet marjının da genişlemesi, işin ölçeklendiğini gösterir; büyümenin sadece daha fazla harcamayla satın alınmadığının kanıtıdır.
Serbest nakit akışı (FCF)Free cash flow (FCF)
Şirketin faaliyetlerinden ürettiği nakitten, sermaye harcamaları (capex) düşüldükten sonra kalan tutardır. Muhasebe kârından farklı olarak kasaya fiilen giren parayı ölçer. Şirket bu parayı hisse geri alımına, temettüye, borç ödemeye veya yatırıma yönlendirebilir.
Bilançoda neden önemli · Kâr muhasebe varsayımlarıyla şekillenebilir ama nakit yalan söylemez; kârlı görünüp nakit yakan şirketleri ayırt ettirir. Yoğun AI yatırımı yapan şirketlerde capex arttıkça FCF'in nasıl seyrettiği yakından izlenir.
Hisse bazlı ücret (SBC)Stock-based compensation (SBC)
Çalışanlara maaşa ek olarak hisse veya hisse opsiyonu şeklinde verilen ücrettir. Nakit çıkışı olmadığı için birçok şirket bunu non-GAAP kârdan çıkarır, ancak yeni hisse basıldığı için mevcut hissedarların payı seyrelir. Teknoloji şirketlerinde gelirin önemli bir yüzdesine ulaşabilir.
Bilançoda neden önemli · SBC'nin gelire oranı, non-GAAP kârın ne kadar 'ücretsiz' emekle şişirildiğini gösterir. Yüksek SBC, EPS büyümesinin bir kısmının seyreltmeyle geri alındığı anlamına gelir.
Seyreltme (dilution)Dilution
Şirketin yeni hisse ihraç etmesiyle (çoğunlukla hisse bazlı ücret veya sermaye artırımı yoluyla) dolaşımdaki hisse sayısının artması ve mevcut her hissenin şirketteki payının küçülmesidir. Varsayımsal örnek: hisse sayısı yılda yüzde 3 artarsa, kâr aynı kalsa bile EPS yüzde 3'e yakın düşer.
Bilançoda neden önemli · Bilançoda hisse sayısının yıldan yıla değişimine bakmak, kâr büyümesinin hisse başına gerçekten yansıyıp yansımadığını gösterir. Sessiz ama sürekli bir maliyettir.
Hisse geri alımı (buyback)Share buyback (repurchase)
Şirketin kendi hisselerini piyasadan satın alıp dolaşımdan kaldırmasıdır. Hisse sayısı azaldığı için kalan her hissenin kârdan aldığı pay artar; seyreltmenin tersidir. Şirketler genelde yönetim kurulu onaylı bir toplam tutar (program) açıklar ve zamana yayarak alım yapar.
Bilançoda neden önemli · Yeni veya büyütülmüş bir geri alım programı, yönetimin nakde güvendiğinin sinyali sayılır ve EPS'i mekanik olarak destekler. Geri alımın SBC kaynaklı seyreltmeyi karşılayıp karşılamadığına bakmak gerekir.
Mali yıl (fiscal year)Fiscal year
Şirketin muhasebe yılıdır ve takvim yılıyla örtüşmek zorunda değildir. Birçok ABD teknoloji şirketi mali yılını ocak, nisan veya temmuz sonunda kapatır; bu yüzden bir şirketin '2027 mali yılı Q1' bilançosu takvimde 2026'ya denk gelebilir.
Bilançoda neden önemli · Haberdeki çeyrek etiketini takvimle karıştırmak, yanlış dönemi kıyaslamaya yol açar. Kılavuzluk hangi mali yıl için verildiyse ona göre okunmalıdır.
Sipariş birikimi (backlog)Backlog
Müşterilerin verdiği ancak henüz teslim edilmediği için gelire yazılamayan siparişlerin toplam tutarıdır. Özellikle donanım, savunma ve altyapı şirketlerinde gelecekteki gelirin ön göstergesidir. Sipariş iptal edilebilir, bu yüzden garanti gelir değildir.
Bilançoda neden önemli · Backlog büyüyorsa talep, mevcut üretim veya teslimat kapasitesinin önünde gidiyor demektir. Backlog'un erimeye başlaması, gelecek çeyreklerin gelirine erken uyarı olabilir.