İçeriğe atla
Yatırım Yapanlar
Üye ol

Öğren /

Bilanço sözlüğü

Bilanço gününde ekranda ve haberde gördüğünüz terimler. Her terimde iki şey var: ne olduğu ve bilanço günü ona neden bakıldığı. Tanımlar bilgi verir, karar vermez.

Bilanço temelleri

EPS (hisse başına kâr)EPS (earnings per share)

Şirketin bir çeyrekte veya yılda elde ettiği net kârın, dolaşımdaki hisse sayısına bölünmesiyle bulunur. Varsayımsal örnek: 1 milyar dolar kâr eden ve 500 milyon hissesi olan bir şirketin EPS'i 2 dolardır. Şirketin büyüklüğünden bağımsız olarak hisse başına ne kadar kâr üretildiğini gösterir.

Bilançoda neden önemli · Bilanço günü piyasanın ilk baktığı iki sayıdan biridir (diğeri gelir). Beklentinin üstünde mi altında mı geldiği hissenin ilk tepkisini büyük ölçüde belirler.

Düzeltilmiş EPS (non-GAAP)Adjusted EPS (non-GAAP EPS)

Şirketin, tek seferlik veya nakit çıkışı olmayan kalemleri (hisse bazlı ücret, satın alma giderleri, yeniden yapılanma maliyetleri gibi) resmi kârdan çıkararak hesapladığı EPS'tir. Şirket 'asıl faaliyetimin kârlılığı bu' demek için kullanır; standart bir hesaplama kuralı yoktur, her şirket kendi düzeltmesini yapar.

Bilançoda neden önemli · Analist beklentileri ve manşetlerdeki 'beklentiyi aştı/kaçırdı' ifadesi çoğu ABD teknoloji şirketinde bu sayı üzerinden verilir. Hangi kalemlerin çıkarıldığına bakmak, sayının ne kadar iyimserleştirildiğini gösterir.

GAAPGAAP (Generally Accepted Accounting Principles)

ABD'de geçerli resmi muhasebe standartları bütünüdür. Şirketlerin SEC'e (ABD sermaye piyasası düzenleyicisi) raporladığı resmi kâr, gelir ve gider rakamları bu kurallara göre hesaplanır. GAAP rakamı, şirketin kendi tanımladığı 'düzeltilmiş' (non-GAAP) rakamın aksine tüm giderleri içerir.

Bilançoda neden önemli · GAAP ile non-GAAP kâr arasındaki fark büyükse, şirketin düzelttiği giderler (çoğunlukla hisse bazlı ücret) gerçekte hissedarın cebinden çıkıyor demektir. İki sayıyı yan yana okumak resmi tabloyu gösterir.

Konsensus beklentisiConsensus estimate

Hisseyi takip eden analistlerin gelir, EPS gibi metrikler için verdiği tahminlerin ortalamasıdır. Veri sağlayıcılar bu tahminleri toplayıp tek bir 'piyasa beklentisi' sayısına indirger. Bilanço öncesi haberlerde geçen 'beklenti' genelde bu sayıdır.

Bilançoda neden önemli · Hisse, açıklanan rakamın iyi ya da kötü olmasına değil, konsensusa göre nerede durduğuna tepki verir. Güçlü bir rakam bile beklentinin altındaysa hisse düşebilir.

Beklenti sürpriziEarnings surprise

Açıklanan rakam ile konsensus beklentisi arasındaki farktır; genelde yüzde olarak verilir. Rakam beklentinin üstündeyse pozitif sürpriz (beat), altındaysa negatif sürpriz (miss) denir. Varsayımsal örnek: beklenti 1,00 dolar EPS iken 1,10 dolar açıklanırsa yüzde 10 pozitif sürprizdir.

Bilançoda neden önemli · Bilanço sonrası ilk fiyat hareketinin ana tetikleyicisidir. Ancak büyük teknoloji şirketlerinde küçük bir beat çoğu zaman zaten fiyatlanmıştır; asıl tepkiyi sürprizin büyüklüğü ve kılavuzluk belirler.

Kılavuzluk (guidance)Guidance

Şirket yönetiminin gelecek çeyrek veya yıl için verdiği gelir, marj ve EPS tahminidir. Genelde bir aralık olarak verilir ve bilanço bülteninde ya da kazanç görüşmesinde açıklanır. Yönetimin işin gidişatına dair kendi öngörüsüdür, garanti değildir.

Bilançoda neden önemli · Piyasa geçmişten çok geleceği fiyatlar; çeyrek rakamları iyi gelse bile zayıf kılavuzluk hisseyi sert düşürebilir. Bilanço günü çoğu zaman rakamın kendisinden daha fazla hareket yaratır.

Gelir (revenue)Revenue

Şirketin bir dönemde sattığı ürün ve hizmetlerden elde ettiği toplam satış tutarıdır; giderler düşülmeden önceki en üst satırdır, bu yüzden 'top line' da denir. Kâr değildir; gelirin ne kadarının kâra dönüştüğünü marjlar gösterir.

Bilançoda neden önemli · Şirketin büyüyüp büyümediğinin en dolaysız göstergesidir. Özellikle büyüme hisselerinde gelir artış hızındaki yavaşlama, kâr iyi olsa bile olumsuz karşılanır.

Brüt marjGross margin

Gelirden, satılan ürünün doğrudan maliyeti (üretim, komponent, veri merkezi maliyeti gibi) düşüldükten sonra kalan kârın gelire oranıdır. Varsayımsal örnek: 100 dolar gelirin 40 doları doğrudan maliyetse brüt marj yüzde 60'tır. Ürünün kendisinin ne kadar kârlı olduğunu ölçer.

Bilançoda neden önemli · Fiyatlama gücünün ve maliyet baskısının ilk göründüğü yerdir. Brüt marjdaki bir iki puanlık düşüş, rekabetin arttığına veya maliyetlerin (örneğin çip, bellek fiyatlarının) yükseldiğine işaret edebilir.

Faaliyet marjıOperating margin

Gelirden hem doğrudan maliyetler hem de faaliyet giderleri (Ar-Ge, satış-pazarlama, genel yönetim) düşüldükten sonra kalan faaliyet kârının gelire oranıdır. Şirketin ana işini bir bütün olarak ne kadar verimli yürüttüğünü gösterir.

Bilançoda neden önemli · Gelir büyürken faaliyet marjının da genişlemesi, işin ölçeklendiğini gösterir; büyümenin sadece daha fazla harcamayla satın alınmadığının kanıtıdır.

Serbest nakit akışı (FCF)Free cash flow (FCF)

Şirketin faaliyetlerinden ürettiği nakitten, sermaye harcamaları (capex) düşüldükten sonra kalan tutardır. Muhasebe kârından farklı olarak kasaya fiilen giren parayı ölçer. Şirket bu parayı hisse geri alımına, temettüye, borç ödemeye veya yatırıma yönlendirebilir.

Bilançoda neden önemli · Kâr muhasebe varsayımlarıyla şekillenebilir ama nakit yalan söylemez; kârlı görünüp nakit yakan şirketleri ayırt ettirir. Yoğun AI yatırımı yapan şirketlerde capex arttıkça FCF'in nasıl seyrettiği yakından izlenir.

Hisse bazlı ücret (SBC)Stock-based compensation (SBC)

Çalışanlara maaşa ek olarak hisse veya hisse opsiyonu şeklinde verilen ücrettir. Nakit çıkışı olmadığı için birçok şirket bunu non-GAAP kârdan çıkarır, ancak yeni hisse basıldığı için mevcut hissedarların payı seyrelir. Teknoloji şirketlerinde gelirin önemli bir yüzdesine ulaşabilir.

Bilançoda neden önemli · SBC'nin gelire oranı, non-GAAP kârın ne kadar 'ücretsiz' emekle şişirildiğini gösterir. Yüksek SBC, EPS büyümesinin bir kısmının seyreltmeyle geri alındığı anlamına gelir.

Seyreltme (dilution)Dilution

Şirketin yeni hisse ihraç etmesiyle (çoğunlukla hisse bazlı ücret veya sermaye artırımı yoluyla) dolaşımdaki hisse sayısının artması ve mevcut her hissenin şirketteki payının küçülmesidir. Varsayımsal örnek: hisse sayısı yılda yüzde 3 artarsa, kâr aynı kalsa bile EPS yüzde 3'e yakın düşer.

Bilançoda neden önemli · Bilançoda hisse sayısının yıldan yıla değişimine bakmak, kâr büyümesinin hisse başına gerçekten yansıyıp yansımadığını gösterir. Sessiz ama sürekli bir maliyettir.

Hisse geri alımı (buyback)Share buyback (repurchase)

Şirketin kendi hisselerini piyasadan satın alıp dolaşımdan kaldırmasıdır. Hisse sayısı azaldığı için kalan her hissenin kârdan aldığı pay artar; seyreltmenin tersidir. Şirketler genelde yönetim kurulu onaylı bir toplam tutar (program) açıklar ve zamana yayarak alım yapar.

Bilançoda neden önemli · Yeni veya büyütülmüş bir geri alım programı, yönetimin nakde güvendiğinin sinyali sayılır ve EPS'i mekanik olarak destekler. Geri alımın SBC kaynaklı seyreltmeyi karşılayıp karşılamadığına bakmak gerekir.

Mali yıl (fiscal year)Fiscal year

Şirketin muhasebe yılıdır ve takvim yılıyla örtüşmek zorunda değildir. Birçok ABD teknoloji şirketi mali yılını ocak, nisan veya temmuz sonunda kapatır; bu yüzden bir şirketin '2027 mali yılı Q1' bilançosu takvimde 2026'ya denk gelebilir.

Bilançoda neden önemli · Haberdeki çeyrek etiketini takvimle karıştırmak, yanlış dönemi kıyaslamaya yol açar. Kılavuzluk hangi mali yıl için verildiyse ona göre okunmalıdır.

Sipariş birikimi (backlog)Backlog

Müşterilerin verdiği ancak henüz teslim edilmediği için gelire yazılamayan siparişlerin toplam tutarıdır. Özellikle donanım, savunma ve altyapı şirketlerinde gelecekteki gelirin ön göstergesidir. Sipariş iptal edilebilir, bu yüzden garanti gelir değildir.

Bilançoda neden önemli · Backlog büyüyorsa talep, mevcut üretim veya teslimat kapasitesinin önünde gidiyor demektir. Backlog'un erimeye başlaması, gelecek çeyreklerin gelirine erken uyarı olabilir.

Yazılım metrikleri

RPO (kalan performans yükümlülüğü)RPO (remaining performance obligations)

İmzalanmış sözleşmeler kapsamında şirketin gelecekte teslim etmeyi taahhüt ettiği, henüz gelire yazılmamış işin toplam tutarıdır. Yazılım ve bulut şirketlerinin backlog karşılığıdır. 'Current RPO' (cRPO), bunun önümüzdeki 12 ayda gelire dönmesi beklenen kısmıdır.

Bilançoda neden önemli · Bulut şirketlerinde gelirden daha ileriye bakan bir talep göstergesidir; büyük AI sözleşmeleri önce burada görünür. RPO büyümesinin gelir büyümesinin üstünde olması, ivmenin süreceğine işaret sayılır.

ARR (yıllık yinelenen gelir)ARR (annual recurring revenue)

Abonelik bazlı gelirlerin yıllığa çevrilmiş halidir; mevcut aboneliklerin bir yıl boyunca aynı kalması durumunda üretilecek geliri gösterir. Varsayımsal örnek: aylık 10 milyon dolar abonelik geliri, 120 milyon dolar ARR eder. Tek seferlik satışları içermez.

Bilançoda neden önemli · Abonelik şirketlerinde işin gerçek büyüklüğünü ve büyüme hızını çeyreklik gelirden daha temiz gösterir. ARR büyümesindeki yavaşlama, müşteri kazanımının zayıfladığının işaretidir.

Net elde tutma oranı (NRR)NRR (net revenue retention)

Bir yıl önceki mevcut müşterilerin bugün ne kadar gelir ürettiğinin, o günkü gelirlerine oranıdır. Yüzde 100'ün üstü, mevcut müşterilerin ayrılmalara rağmen harcamalarını net olarak artırdığı anlamına gelir; yeni müşteri kazanımı bu hesaba girmez.

Bilançoda neden önemli · Yazılım şirketinin ürününün müşteri içinde büyüyüp büyümediğini gösteren en net metriktir. NRR'nin çeyrekler boyunca düşmesi, büyümenin giderek daha pahalı yeni müşteri kazanımına bağımlı hale geldiğini gösterir.

Tüketim bazlı gelirConsumption-based (usage-based) revenue

Sabit abonelik yerine müşterinin fiilen kullandığı kadar (işlenen veri, çalıştırılan sorgu, harcanan compute gibi) faturalandığı gelir modelidir. Bulut veri ve AI altyapı şirketlerinde yaygındır. Gelir, müşteri davranışıyla çeyrekten çeyreğe dalgalanabilir.

Bilançoda neden önemli · Bu modelde gelir, müşterilerin gerçek kullanımını anlık yansıttığı için hem yukarı hem aşağı sürpriz üretmeye yatkındır. Kılavuzluk aralıkları da bu yüzden geniş tutulur ve yakından okunmalıdır.

Değerleme çarpanları

F/K (fiyat/kazanç)P/E (price-to-earnings ratio)

Hisse fiyatının, hisse başına yıllık kâra (EPS) bölünmesiyle bulunur. Varsayımsal örnek: 100 dolarlık bir hisse, hisse başına 5 dolar kâr ediyorsa F/K 20'dir; yani yatırımcı 1 dolarlık yıllık kâr için 20 dolar ödemektedir. Kârı olmayan şirketler için hesaplanamaz.

Bilançoda neden önemli · Piyasanın şirket kârına biçtiği çarpanı gösterir; bilanço sonrası EPS değişince F/K da mekanik olarak değişir. Aynı sektördeki şirketleri kıyaslarken ortak bir dil sağlar.

İleri F/KForward P/E

Hisse fiyatının, geçmiş kâra değil önümüzdeki 12 ay için beklenen EPS'e (konsensus tahminine) bölünmesiyle bulunan F/K'dır. Hızlı büyüyen şirketlerde geçmiş kâr yanıltıcı olabildiği için piyasa çoğunlukla bu versiyonu kullanır. Tahmine dayandığı için beklentiler değişince oran da değişir.

Bilançoda neden önemli · Bilanço ve kılavuzluk sonrası analistler tahminlerini güncelleyince ileri F/K yeniden hesaplanır; hisse yerinde dursa bile 'ucuzlamış' ya da 'pahalılaşmış' görünebilir. Değerleme tartışmalarının ana referansıdır.

F/S (fiyat/satış)P/S (price-to-sales ratio)

Şirketin piyasa değerinin yıllık gelirine bölünmesiyle bulunur. Henüz kâr etmeyen ya da kârı çok dalgalı olan büyüme şirketlerini kıyaslamak için kullanılır, çünkü F/K bu şirketlerde hesaplanamaz veya anlamsız çıkar.

Bilançoda neden önemli · Kârsız büyüme şirketlerinde piyasanın gelire biçtiği çarpanı izlemenin tek pratik yoludur. Ancak marjları çok farklı şirketleri aynı F/S ile kıyaslamak yanıltır; yüksek marjlı iş daha yüksek çarpanı hak edebilir.

Piyasa değeriMarket capitalization (market cap)

Hisse fiyatının dolaşımdaki toplam hisse sayısıyla çarpılmasıyla bulunan, şirketin borsadaki toplam değeridir. Varsayımsal örnek: 50 dolarlık hissesi ve 2 milyar hissesi olan şirketin piyasa değeri 100 milyar dolardır.

Bilançoda neden önemli · Bilanço sonrası yüzdelik hareketin mutlak büyüklüğünü anlamayı sağlar; dev bir şirkette yüzde 5'lik hareket onlarca milyar dolarlık değer değişimidir. Şirketleri 'büyüklük ligine' göre kıyaslamanın temelidir.

Piyasa mekaniği

Seans öncesi / seans sonrası (bmo / amc)Before market open (BMO) / after market close (AMC)

ABD şirketlerinin bilanço açıklama zamanını belirten kısaltmalardır: bmo, piyasa açılmadan önce (sabah); amc, piyasa kapandıktan sonra (akşam) demektir. Çoğu büyük teknoloji şirketi bilançosunu amc, yani New York kapanışından sonra açıklar.

Bilançoda neden önemli · Türkiye saatiyle bilançoyu ne zaman bekleyeceğinizi belirler: amc açıklamaları Türkiye'de gece saatlerine denk gelir. Yanlış zamanda beklemek, açıklamayı ve ilk tepkiyi kaçırmaya yol açar.

Seans dışı tepkiAfter-hours / pre-market reaction

Hissenin, normal seans saatleri dışındaki (kapanış sonrası veya açılış öncesi) elektronik işlemlerde bilançoya verdiği ilk fiyat tepkisidir. Bu seanslarda işlem hacmi düşüktür, bu yüzden hareketler normalden sert ve dalgalı olabilir.

Bilançoda neden önemli · Bilançoya piyasanın ilk yorumunu gösterir ama kesin hüküm değildir; kazanç görüşmesindeki açıklamalarla yön gece içinde tersine dönebilir. Ertesi günün açılışı çoğu zaman daha sağlıklı bir referanstır.

8-KForm 8-K

ABD şirketlerinin önemli gelişmeleri (bilanço açıklaması, CEO değişikliği, büyük sözleşme veya satın alma gibi) SEC'e anında bildirmek için kullandığı resmi formdur. Çeyreklik takvime bağlı değildir; olay olduğunda dosyalanır.

Bilançoda neden önemli · Bilanço bülteni resmi olarak 8-K ekinde yayımlanır; ayrıca bilanço günleri dışında gelen sürpriz 8-K'lar hisseyi anında hareket ettirebilecek haberler taşır.

10-Q ve 10-KForm 10-Q and Form 10-K

SEC'e verilen dönemsel resmi raporlardır: 10-Q çeyreklik, 10-K yıllık rapordur. Bilanço bülteninden çok daha ayrıntılıdır; tam mali tablolar, risk faktörleri ve muhasebe dipnotlarını içerir. 10-K denetimden geçer, 10-Q geçmez.

Bilançoda neden önemli · Bültende parlatılan rakamların arkasındaki ayrıntılar (müşteri yoğunlaşması, dava riskleri, segment kırılımı) burada bulunur. Bültenle 10-Q arasındaki farklar bazen bültenden günler sonra hisseyi hareket ettirir.

ADRADR (American Depositary Receipt)

ABD dışındaki bir şirketin hisselerini temsil eden ve ABD borsalarında dolar cinsinden işlem gören sertifikadır. Bir ADR, yabancı hissenin belirli bir katına (örneğin 1 ADR = 5 hisse) karşılık gelebilir. Tayvanlı ve Hollandalı çip şirketleri gibi birçok yabancı teknoloji devi ABD'de ADR olarak işlem görür.

Bilançoda neden önemli · ADR'si olan şirketler bilançolarını kendi ülke takvimine ve para birimine göre açıklar; kur etkisi ve saat farkı ABD'deki fiyat tepkisini şekillendirir.

Bilanço bülteni (earnings release)Earnings release (press release)

Şirketin çeyrek sonuçlarını duyurduğu basın bültenidir; gelir, EPS, marjlar, kılavuzluk ve yönetim yorumunu içerir. Bilanço gününde piyasaya ilk düşen belge budur ve resmi 10-Q raporundan önce yayımlanır.

Bilançoda neden önemli · İlk fiyat tepkisi bu belgeyle oluşur; manşet rakamlar saniyeler içinde fiyatlanır. Ancak bülten, şirketin kendi seçtiği vurgularla yazılır; ayrıntı için tablolara ve sonrasında 10-Q'ya bakmak gerekir.

Kazanç görüşmesi (earnings call)Earnings call

Bilanço bülteninin ardından (genelde 30-60 dakika sonra) yönetimin analistlerle yaptığı telefon/webcast toplantısıdır. Önce yönetim sonuçları yorumlar, sonra analistler soru sorar. Kayıtları ve metinleri (transcript) herkese açıktır.

Bilançoda neden önemli · Kılavuzluğun gerekçesi, talep yorumu ve analist sorularına verilen cevaplar burada çıkar; hisse görüşme sırasında bültendeki ilk tepkisinin tersine dönebilir. Soru-cevap bölümü çoğu zaman bültenden daha bilgilendiricidir.

AI donanım

HBMHBM (high bandwidth memory)

AI çiplerinin (GPU ve accelerator'ların) hemen yanına, katmanlar halinde dikey istiflenerek yerleştirilen çok yüksek bant genişlikli bellek türüdür. Büyük AI modellerini çalıştırmak sıradan bellekle mümkün olmadığı için modern AI çiplerinin zorunlu parçasıdır ve üretimi az sayıda bellek üreticisinin elindedir.

Bilançoda neden önemli · Bellek üreticilerinin bilançolarında HBM satışları ve kapasite doluluk açıklamaları, AI donanım talebinin sağlığını gösteren öncü sinyaldir. HBM arzındaki darlık, AI çip üreticilerinin de teslimat hızını sınırlar.

CoWoSCoWoS (chip-on-wafer-on-substrate)

Çip üreticisi foundry'lerin kullandığı gelişmiş paketleme teknolojisidir: işlemci çipi ile HBM bellekleri bir ara katman (interposer) üzerinde birleştirip tek pakete koyar. Modern AI GPU'ları bu paketleme olmadan üretilemez ve kapasitesi sektörde sık sık darboğaz olur.

Bilançoda neden önemli · CoWoS kapasitesi, kaç adet AI çipinin fiilen üretilebileceğinin tavanıdır; foundry bilançolarındaki kapasite artış açıklamaları tüm AI tedarik zincirinin arz görünümünü belirler.

Inference ve trainingInference and training

AI hesaplamasının iki aşamasıdır: training, modelin devasa veriyle eğitilmesi; inference, eğitilmiş modelin kullanıcı sorularına cevap üretirken çalıştırılmasıdır. Training tek seferlik ve çok yoğun, inference ise kullanıcı sayısıyla sürekli büyüyen bir hesaplama yüküdür.

Bilançoda neden önemli · Çip ve bulut şirketleri gelirlerinin training'den mi inference'tan mı geldiğini giderek daha çok açıklıyor; inference payının artması, AI talebinin deneyden kalıcı kullanıma geçtiğinin işareti sayılır.

Hyperscaler

Dünya çapında dev veri merkezi ağları işleten en büyük bulut sağlayıcılarına verilen isimdir; küresel bulut altyapısının büyük kısmı birkaç ABD şirketinin elindedir. AI çipi, network ekipmanı ve veri merkezi donanımının en büyük alıcılarıdır.

Bilançoda neden önemli · Hyperscaler'ların bilançolarındaki capex açıklamaları, tüm AI tedarik zincirinin (çip, optik, güç ekipmanı) gelecek talebini belirler. Tedarikçi şirketlerin hikâyesi büyük ölçüde bu birkaç müşterinin harcama iştahına bağlıdır.

Capex (sermaye harcaması)Capex (capital expenditures)

Şirketin uzun ömürlü varlıklara — veri merkezi, sunucu, fabrika, ekipman — yaptığı yatırım harcamasıdır. Gider tablosuna bir anda değil, yıllara yayılan amortismanla yansır; nakit ise hemen çıkar, bu yüzden FCF'i doğrudan azaltır.

Bilançoda neden önemli · AI döneminin en çok izlenen sayılarından biridir: hyperscaler'ların capex kılavuzluğu yükselince tedarikçi hisseleri, düşünce tüm AI zinciri tepki verir. Harcayan şirket içinse marj ve FCF baskısı sorusu doğurur.

Optik transceiverOptical transceiver

Veri merkezinde elektrik sinyalini fiber optik üzerinden taşınacak ışık sinyaline (ve tersine) çeviren modüldür; switch ve sunucu portlarına takılır. AI cluster'larında GPU'lar arası devasa veri trafiği, yüksek hızlı (800G ve üzeri) transceiver talebini patlatmıştır.

Bilançoda neden önemli · Transceiver üreticilerinin gelir ve backlog rakamları, AI veri merkezi kurulumlarının fiili hızını gösteren öncü göstergedir; GPU siparişleri transceiver siparişlerini birebir peşinden sürükler.

Retimer

Yüksek hızlı elektrik sinyali kablo veya devre kartında ilerlerken bozulur; retimer, sinyali alıp temizleyerek ve zamanlamasını yeniden kurarak yola devam ettiren çiptir. AI sunucularında GPU'lar ile switch'ler arasındaki bağlantılarda kullanılır.

Bilançoda neden önemli · Sunucu başına retimer sayısı, AI sunucu mimarisi yoğunlaştıkça artar; retimer üreticilerinin bilançoları AI sunucu üretim hacminin bir vekil göstergesidir.

AEC (aktif elektrik kablo)AEC (active electrical cable)

İçine sinyal güçlendirici çip (retimer benzeri) yerleştirilmiş bakır network kablosudur. Pasif bakır kablonun eriştiğinden daha uzun mesafede yüksek hız taşır; optik çözümden ise ucuz ve az enerji tüketir. Rack içi ve yakın rack'ler arası GPU bağlantılarında kullanılır.

Bilançoda neden önemli · AI rack mimarilerinde bakırın mı optiğin mi kazanacağı, kablo ve transceiver üreticilerinin gelir görünümünü doğrudan belirler; AEC üreticilerinin tasarım kazanımı (design win) açıklamaları bu yüzden yakından izlenir.

Rack ve MW kapasitesiRack and MW (megawatt) capacity

Rack, veri merkezinde sunucuların dikey olarak istiflendiği standart kabindir. Veri merkezi büyüklüğü ise giderek megawatt (MW) cinsinden, yani tesisin besleyebileceği elektrik gücüyle ifade edilir; çünkü AI çağında sınırlayıcı kaynak alan değil enerjidir. Varsayımsal örnek: 100 MW'lık bir tesis, binlerce AI rack'i barındırabilir.

Bilançoda neden önemli · Veri merkezi ve enerji şirketlerinin bilançolarındaki 'kiralanan MW' ve 'devreye alınan MW' rakamları, AI kapasite genişlemesinin somut ölçüsüdür; sözleşmeli MW büyümesi gelecek gelirin habercisidir.

Enerji ve diğer

PPA (enerji alım anlaşması)PPA (power purchase agreement)

Bir elektrik alıcısının (örneğin veri merkezi işletmecisinin) bir enerji üreticisinden uzun vadeli — çoğu zaman 10-20 yıllık — sabit koşullarla elektrik almayı taahhüt ettiği sözleşmedir. Üreticiye öngörülebilir gelir, alıcıya garanti kapasite sağlar.

Bilançoda neden önemli · Enerji ve nükleer şirketlerin hyperscaler'larla imzaladığı PPA duyuruları, on yıllara yayılan gelir görünürlüğü yarattığı için hisselerinde sert hareket yaratır; bilançolarda PPA portföyünün büyüklüğü izlenir.

SMR (küçük modüler reaktör)SMR (small modular reactor)

Geleneksel nükleer santrallerden çok daha küçük, fabrikada seri üretilip sahada kurulması hedeflenen yeni nesil nükleer reaktör tasarımıdır. Veri merkezlerinin artan ve kesintisiz elektrik ihtiyacı için aday çözümlerden biridir; ancak çoğu tasarım henüz lisanslama veya inşaat aşamasındadır, ticari işletmede olan yok denecek kadar azdır.

Bilançoda neden önemli · SMR şirketlerinin çoğunun henüz anlamlı geliri yoktur; bilançolarında gelir yerine nakit tüketimi, runway ve lisanslama/sipariş kilometre taşları okunur. Haber akışı hisseyi rakamlardan çok hareket ettirir.

Nakit süresi (runway)Cash runway

Henüz kâr etmeyen bir şirketin, kasasındaki nakitle mevcut harcama hızında (burn rate) kaç ay veya yıl daha ayakta kalabileceğidir. Varsayımsal örnek: kasada 400 milyon dolar olan ve yılda 100 milyon dolar nakit yakan şirketin runway'i yaklaşık 4 yıldır.

Bilançoda neden önemli · Kârsız şirketlerde bilançonun en kritik sorusu budur: runway kısalıyorsa şirket yakında hisse ihraç etmek (seyreltme) veya borçlanmak zorunda kalabilir. Nakit pozisyonu her çeyrek kontrol edilmelidir.

LRIP (düşük hızlı ilk üretim)LRIP (low-rate initial production)

Savunma ve havacılık programlarında, ürünün tam kapasiteli seri üretime geçmeden önce düşük adetlerle üretildiği ara aşamadır. Üretim süreçleri bu aşamada doğrulanır; başarılıyla tamamlanırsa tam hız üretim (full-rate production) kararı gelir.

Bilançoda neden önemli · Bir programın LRIP'e girmesi, geliştirme gelirinden çok daha büyük ve uzun soluklu üretim gelirine geçişin eşiğidir; savunma şirketi bilançolarında program aşaması açıklamaları gelir görünümünü belirler.

Tıbbi zarar oranı (MLR)MLR (medical loss ratio)

Sağlık sigortası şirketlerinde, topladığı primlerin ne kadarının üyelerin tedavi masraflarına gittiğini gösteren orandır. Varsayımsal örnek: 100 dolar prim toplayıp 85 dolar tedavi ödemesi yapan şirketin MLR'si yüzde 85'tir. Oran yükseldikçe sigortacının kendine kalan payı küçülür.

Bilançoda neden önemli · Sağlık sigortacılarının bilançolarında en çok izlenen tek sayıdır; MLR'nin beklentiden bir puan bile yüksek gelmesi, tedavi maliyetlerinin kontrolden çıktığı endişesiyle hisseyi sert düşürebilir.

TPV (toplam ödeme hacmi)TPV (total payment volume)

Bir ödeme platformunun üzerinden belirli bir dönemde geçen işlemlerin toplam parasal tutarıdır. Şirketin geliri değildir; şirket bu hacmin küçük bir yüzdesini (take rate) komisyon olarak gelire çevirir. Varsayımsal örnek: 100 milyar dolar TPV ve yüzde 2 take rate, 2 milyar dolar gelir demektir.

Bilançoda neden önemli · Ödeme şirketlerinde platformun büyüme hızını gösteren ana hacim metriğidir; TPV büyürken gelirin aynı hızda büyümemesi, take rate'in düştüğünü yani fiyatlama gücünün zayıfladığını gösterir.

Sözlük bilgi amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.