8-K, 10-Q ve 10-K: Bilanço Belgesi Nerede Bulunur, Nasıl Okunur
Bu yazının videosunu izleYouTube · 6:27 · okumak yerine izleyinBilanço akşamı. Saat Türkiye’de 23.10, New York’ta 16.10. Aracı kurum uygulaması bildirim gönderdi: “Sonuçlar açıklandı.” Haber sitesinde başlık: “Beklentileri aştı, hisse seans sonrası işlemlerde hareketli.” Haberde iki cümle var, ekranda fiyat oynuyor ve o iki cümlenin neye dayandığını bilmiyorsun. Oysa başlığın kaynağı olan belge o anda herkese açık, ücretsiz bir devlet sitesinde duruyor. Bu yazı o belgeye nasıl ulaşacağını ve açtığında ne göreceğini anlatıyor.
Üç belge, üç ayrı iş: 8-K, 10-Q, 10-K
ABD’de halka açık her şirket finansal bilgilerini SEC’e (Securities and Exchange Commission — ABD sermaye piyasası düzenleyicisi, Türkiye’deki SPK’nın karşılığı) dosyalamak zorunda. Bilanço döneminde karşına üç dosya türü çıkar:
8-K, güncel olay bildirimi. Şirket önemli bir gelişmeyi — yönetici değişikliği, satın alma ve bizim konumuz olan çeyrek sonuçları — genellikle dört iş günü içinde 8-K ile duyurur. Bilanço günü yayınlanan 8-K’nın kendisi çoğu zaman bir sayfalık kuru bir üst yazıdır; asıl içerik ekindedir. Eke birazdan geleceğiz.
10-Q, çeyreklik rapor. Yılda üç kez verilir; dördüncü çeyrek yıllık rapora dahil edilir. Denetimden geçmemiştir (unaudited) ve büyük şirketlerde çeyrek kapanışından itibaren 40 gün içinde verilmesi gerekir. Yani bilanço akşamı gördüğün belge bu değildir; genellikle birkaç gün ile birkaç hafta sonra gelir ve çok daha ayrıntılıdır: tam finansal tablolar, dipnotlar, risk güncellemeleri.
10-K, yıllık rapor. Bağımsız denetimden geçer; iş modeli, riskler, segment kırılımları ve çok yıllık veriler burada durur. Bir şirketi ilk kez inceleyen için en öğretici belge budur, ama bilanço akşamının belgesi değildir.
Akılda tutulacak sıra: bilanço akşamı 8-K ve eki; haftalar sonra 10-Q; yılda bir 10-K.
Bülten nerede durur: EDGAR ve EX-99
SEC’e verilen tüm dosyalar EDGAR adlı sistemde tutulur. Ücretsizdir, üyelik istemez, herkes aynı anda görür. Yol şu:
- EDGAR’ın şirket arama kutusuna şirketin adını veya ticker’ını yaz (Microsoft, Apple gibi büyük şirketlerde ad da yeter).
- Şirketin tüm dosyalarının tarih sıralı listesi gelir. Dosya türünü “8-K” olarak filtrele.
- Bilanço günü verilen 8-K’yı aç. Karşına bir dosya detay sayfası gelir: üstte üst yazı, altta ek (exhibit) listesi.
- Listede EX-99.1 satırını göreceksin. Bu, şirketin bilanço bültenidir (earnings release / press release) — haber sitelerinin alıntıladığı metnin aslı. Bazen EX-99.2 olarak yatırımcı sunumu veya ek tablolar da bulunur.
Neden “EX-99”? SEC, ek türlerini numaralandırır; 99 numara “diğer belgeler” kategorisidir ve basın bültenleri buraya girer. Ezberlenecek tek şey şu: bilanço 8-K’sını açınca EX-99.1’e tıkla.
8-K’nın üst yazısında ayrıca “Item 2.02 — Results of Operations” ibaresi geçer; bu, “bu dosya çeyrek sonuçları içindir” anlamına gelir. Item numarası, bildirilen olayın türünü kodlar.
Alternatif yol: şirketin kendi yatırımcı ilişkileri (Investor Relations, IR) sayfası. Aynı bülten oraya da konur, çoğunlukla EDGAR ile aynı dakikalarda. İkisi de birincil kaynaktır; hangisini kullandığın fark etmez.
Bültenin bölümleri: hangi başlıkta ne var
Bülten tipik olarak şu sırayla akar:
- Başlık ve ilk paragraf. Çeyreğin geliri (revenue) ve hisse başına kârı (EPS — earnings per share). Genellikle iki EPS verilir: GAAP (standart muhasebe kurallarıyla hesaplanan) ve non-GAAP (şirketin bazı kalemleri çıkardığı “düzeltilmiş” hali). Haberlerdeki “beklentiyi aştı / altında kaldı” ifadesi çoğunlukla non-GAAP rakamın analist beklentisiyle karşılaştırmasıdır; beklenti rakamı bültende yazmaz, onu haber ajansları ekler.
- Yönetici alıntısı. CEO veya CFO’nun bir iki cümlesi. Yorumdur, veri değildir; hızlı geç.
- Guidance (şirketin gelecek çeyrek veya yıl için öngörüsü). Çoğu bültende “Outlook” ya da “Guidance” başlığı altında ayrı durur. Bilanço akşamı hissedeki sert tepkinin en sık nedeni geçmiş çeyrek değil bu bölümdür. Haber özeti bunu atlayabilir; şirket guidance veriyorsa bültende mutlaka vardır.
- Finansal tablolar. Gelir tablosu (income statement), bilanço (balance sheet) ve nakit akış tablosu (cash flow statement), özet halde ve denetimsiz.
- GAAP–non-GAAP mutabakat tablosu (reconciliation).** Düzeltilmiş rakamın nasıl bulunduğunu satır satır gösterir. Düz Türkçeyle formül şu: standart kurala göre hesaplanan kârdan, şirketin “faaliyetin normalini yansıtmıyor” dediği kalemler (örneğin hisse bazlı ücret gideri, yeniden yapılanma maliyeti) çıkarılır; kalan, non-GAAP kârdır. Hangi kalemin çıkarılacağı şirketin tercihidir; bu tablo tam da bu yüzden okunmaya değer.
Varsayımsal örnek: hayali şirket Örnek Yazılım’ın bülteninde GAAP EPS 1 dolar, non-GAAP EPS 2 dolar yazsın. Aradaki 1 doların hangi kalemlerden oluştuğunu ilk paragraf söylemez; mutabakat tablosu söyler. İki rakam arasındaki fark büyükse nedenini oradan okursun.
Yöntem: haberden önce belgeye bak
Zamanlama şöyle işler. ABD piyasası 16.00 ABD Doğu saatinde kapanır; bu, Türkiye’de yaz döneminde 23.00, kış döneminde 00.00 demektir. Çoğu teknoloji şirketi bülteni kapanıştan birkaç dakika ile yarım saat sonra yayınlar: 16.05–16.30 ET (yazın 23.05–23.30 TR). Bazı şirketler ise açılıştan önce, sabah 07.00–08.00 ET civarında (14.00–15.00 TR) açıklar. 8-K genellikle bültenle aynı dakikalarda EDGAR’da görünür. Telekonferans (earnings call) çoğunlukla 17.00 ET’de (yazın 00.00 TR) başlar; yönetim orada soru alır, guidance’ın gerekçesini orada anlatır.
Önerilen alışkanlık: bilanço akşamı haber başlığını gördüğünde iki dakika ayır. EDGAR’dan veya IR sayfasından bülteni aç. İlk paragraftan GAAP ve non-GAAP rakamları, “Outlook” başlığından guidance’ı kendin oku. Haber başlığı tek boyutludur: “beklentiyi aştı” der. Fiyatın başlığın tersine gitmesinin nedeni çoğu zaman başlığa sığmayan kısımdadır — guidance, marj, tek seferlik bir kalem. Belge birincil kaynaktır; haberin özetlediği metnin aslıdır ve herkese aynı anda açıktır.
Bunu birkaç bilanço dönemi tekrarlayınca haber başlığını okuma biçimin değişir: başlık artık sonuç değil, “belgeyi aç” sinyalidir.
Bilançoda nereye bakmalı
Bülteni açtığında sırayla:
- İlk paragraf: Revenue ve EPS. Hangisi GAAP, hangisi non-GAAP, ikisini de not et.
- “Outlook” / “Guidance” başlığı: Şirket önümüzdeki çeyrek ve yıl için ne öngörüyor? Bu başlık hiç yoksa, şirketin guidance vermediğini bil.
- Mutabakat (reconciliation) tablosu: Non-GAAP rakama ulaşmak için hangi kalemler çıkarılmış, fark büyük mü?
- Nakit akış tablosu: Faaliyetlerden gelen nakit ile açıklanan kâr aynı yönde mi? Kâr kâğıt üstünde kalıyorsa buradan görünür.
- 8-K’nın ek listesi: EX-99.1 dışında ek var mı? Guidance ve segment tabloları bazen ayrı bir ekte (EX-99.2) durur.
Bu yazı eğitim amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.
Bu yazıyı YouTube'da video olarak da izleyebilirsiniz; tüm videolar kanalımızda.
Bu makale yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Yasal uyarı