Megavat Başına %40 Fazla Token: Microsoft'un Maia 300'le Brüt Marj Savunması
Bu yazının videosunu izleYouTube · 8:01 · okumak yerine izleyin26 Ekim’de Microsoft’un insan kaynaklarından sorumlu yöneticisi Amy Coleman çalışanlara bir not gönderdi: başkan yardımcısı kademesine kadar yaklaşık 60.000 kişiye, yani iş gücünün ~%27’sine gönüllü ayrılma teklifi. Bundan önce, 12 Ekim’de, şirketin bulut ve yapay zekâ biriminin başındaki Scott Guthrie bambaşka bir duyuru yapmıştı: tek bir rack kabinetine 96 hızlandırıcı sığdıran yeni nesil çip Maia 300. İki haber ayrı sayfalarda okundu, oysa aynı denklemin iki tarafı. Microsoft (MSFT) bir yandan maaş bordrosunu küçültüyor, öbür yandan makinenin ürettiği her token’ın maliyetini, belleği compute biriminin dibine getiren kendi silikonuyla düşürmeye çalışıyor.
Ne oldu?
Teklif ABD, Birleşik Krallık, Kanada ve Hindistan’daki çalışanları kapsıyor; kabul edenler 31 Aralık’ta ayrılacak, ABD’de paket en az sekiz haftalık maaş ve süren hisse hakedişi içeriyor. Coleman notunda şöyle yazdı: “Bu teklif, şirket dışında bir gelecek düşünüyor olabilecek uygun çalışanlara, bu geçişi şimdi destekle yapmak için yeni bir seçenek sunuyor.” Microsoft benzer bir programı ilk kez Nisan’da kıdemli çalışanlara açmıştı. Haziran sonunda şirketin ~223.000 tam zamanlı çalışanı vardı, bir yıl öncesinden 5.000 kişi az.
Teklifin kimi dışarıda bıraktığı neyi hedeflediğini gösteriyor: veri merkezi, satış ve pazarlama çalışanları kapsam dışı. Makineyi kuranlar ve onun kapasitesini satanlar kalıyor; para da makineye akıyor. Haziran’da biten çeyrekte yatırım harcaması finansal kiralamalar dahil 41 milyar dolara çıktı ve yaklaşık üçte ikisi GPU ve CPU gibi kısa ömürlü varlıklara gitti; takvim yılı 2026 için beklenti ~175 milyar dolar.
Maia 300 bu harcamanın içindeki bağımsızlık adımı. Microsoft, Maia ailesini 2027’den itibaren çok gigavatlık kurulumlara taşıyacağını ve Maia’yı kendi ürünlerinin birincil çıkarım (inference) sistemi yapacağını duyurdu. Önceki nesil Maia 200 şimdiden ABD, Avrupa ve Avustralya’daki veri merkezlerinde Copilot ve Teams’in yapay zekâ özelliklerini çalıştırıyor.
Maia 300 nedir: belleğe göre çizilmiş bir çıkarım çipi
Bir dil modelinin cevap üretmesi iki aşamadan oluşur. İlkinde (prefill) model, kullanıcının gönderdiği metnin tamamını tek seferde işler; bu iş compute gücü ister. İkincisinde (decode) cevabı token token üretir ve her yeni token için model ağırlıklarını ve konuşmanın o ana kadarki KV cache’ini bellekten yeniden okur. Bu aşamada compute birimleri çoğu zaman veri bekler; darboğaz bellek bant genişliğidir. Uzun bağlamlı ajan iş yüklerinde KV cache büyüdükçe yük de ağırlaşır.
Maia 300 tam bu ikinci aşamaya göre tasarlandı. TSMC’nin N2P sürecinde üretilen compute chiplet’lerinin çevresinde sekiz HBM4 stack’i duruyor: çip başına 288 GB bellek ve 18 TB/s bant genişliği. Maia 200’de bu değerler 216 GB ve 7 TB/s idi; bant genişliği 2,5 katına çıkarken compute gücündeki artışın ~%36’da kaldığı tahmin ediliyor. Tek rack’te 950 vatlık 96 hızlandırıcı bulunuyor ve rack toplam 167 kilovat çekiyor; ısının %80’inden fazlasını sıvı soğutma taşıyor. Bu yoğunluk kurulumu sıvı soğutma altyapısı olan veri merkezlerine bağlıyor; 2027 takvimini çip kadar bina da belirleyecek. Rack’in toplam 27,6 TB belleği ve 1,7 PB/s bant genişliği decode’un okuduğu havuzu oluşturuyor. Hızlandırıcılar NVIDIA’nın NVLink’i yerine RoCE tabanlı, Microsoft’a özel bir Ethernet protokolüyle konuşuyor; ikinci kademe bir switch katmanı 128 rack’i, yani 12.288 hızlandırıcıyı tek bir ölçek-içi (scale-up) alanda birleştiriyor. Maia 200’de sınır 6.144’tü.
Bu alanın içinde her çip, öbürlerinin HBM’ine RDMA ile doğrudan erişebiliyor. Decode için anlamı şu: büyük bir modelin ağırlıkları ve çok sayıda eşzamanlı oturumun KV cache’i rack sınırına takılmadan daha çok çipe bölünüyor, her çip kendi payını kendi bant genişliğiyle okuyor. Bedeli gecikme: Ethernet, NVLink’e göre her switch geçişinde daha fazla bekleme ekliyor ve her yeni token bu trafiği bekliyor. Microsoft bu bedeli ağı NVIDIA’ya bağlamamak için ödüyor: Ethernet switch’i birden çok üreticiden alınabiliyor, böylece çeyrekte 41 milyar dolara ulaşan yatırım harcamasının ağ kalemi tek satıcının fiyatına kalmıyor; o kalemin amortismanı da brüt marjdan düşülüyor.
Artısı: Microsoft, Maia 300’ün önde gelen GPU sistemlerine göre megavat başına %40 daha fazla token üreteceğini ve tam dolu rack’te Maia 200’ün yedi katı token çıkaracağını söylüyor. Talep kapasiteyi aşarken Microsoft’un kendi çıkarım yükünü daha az megavatla taşıması, GPU’larda boşalan kapasiteyi müşteriye kiralanabilir hale getirir; megavat başına token böylece dolaylı yoldan megavat başına gelire döner. Üstelik çipin maliyetinde üçüncü bir tasarımcının kâr marjı yok.
Eksisi: %40’lık kıyasın hangi GPU sistemine karşı yapıldığı açıklanmadı; bağımsız bir ölçüm de yok. Çip çıkarım için tasarlandı, model eğitimi GPU’da kalıyor. Maia, Azure’da müşteri iş yüklerine açılmış değil; yani müşteriye kiralanan kapasitenin maliyetine dokunmuyor, yalnızca Microsoft’un kendi ürünlerinin token faturasını düşürüyor. CUDA yerine kendi software stack’ini taşımak zorunda. Ve takvim 2027: N2P wafer’ı ve HBM4 stack’i için herkesle aynı kuyrukta.
Maia 300’ün değeri flops’ta değil, saniyede taşınan baytta. Makine faturasının gelir tablosundaki izi ise şimdiden görünüyor: Microsoft Cloud brüt marjı Mart çeyreğindeki %68’den Haziran çeyreğinde %65’e indi.
Hangi sorunu çözüyor: iki kefeli terazi
Microsoft’un faaliyet marjını iki kefeli bir terazi gibi düşünün. Bir kefede makine var: sunucu amortismanı, enerji, veri merkezi kirası. Bunlar satışların maliyetine yazılır ve brüt marjı belirler. Öbür kefede insan var: ürün geliştirme, satış ve yönetim maaşları, yani faaliyet giderleri. Faaliyet marjı, brüt marjdan faaliyet giderlerinin gelire oranı düşülerek bulunur. Makine kefesi ağırlaşırken marjı korumanın yolu öbür kefeyi hafifletmektir.
Birincisi, makine kefesi ağırlaşıyor. Şirket geneli brüt marj üç çeyrek üst üste geriledi: Eylül 2025 çeyreğindeki %69,05’ten Haziran 2026 çeyreğinde %67,2’ye. Muhasebe bunu çözmüyor: veri merkezi ve ofis binalarının faydalı ömrü 15 yıldan 25 yıla uzatıldı, ama yönetim bunun Temmuz’da başlayan mali yılın faaliyet kârına katkısının çok küçük olacağını söylüyor. Ağırlık binada değil, birkaç yılda eriyen çipte.
İkincisi, insan kefesi hafifletiliyor. Ayrılma teklifi doğrudan bu kefeye dokunuyor. Yönetim bu mali yıl faaliyet giderlerinin tek hanenin orta-üst bandında artmasını, gelirin ise çift haneli büyümesini bekliyor; bu, giderin gelire oranının düşmesi demek.
Üçüncüsü, makine kefesinin birim ağırlığı azaltılıyor. Maia’nın işi bu: aynı megavattan daha çok token, aynı token için daha az amortisman.
Şimdilik terazi dengede: Haziran çeyreğinde brüt marj bir yıl öncesine göre %68,58’den %67,2’ye inerken faaliyet marjı %44,9’dan %45,1’e hafifçe yükseldi. Yönetimin bu mali yıl için verdiği hedef, faaliyet marjının 1 puandan az gerilemesi.
Kim ne kazanıyor?
NVIDIA (NVDA) — Microsoft’ta eğitimde yerini koruyor, çıkarımda pazarlık masasında. Model eğitimi ve Azure’un müşterilere kiraladığı kapasite GPU’da kalıyor. Ama Microsoft’un kendi ürünlerindeki çıkarım yükü Maia’ya kaydıkça, NVIDIA’nın hyperscaler müşterilerinden biri pazarlık masasına bir alternatifle oturuyor.
TSMC (TSM) — kim kazanırsa kazansın kazanan. Maia 300’ün compute chiplet’leri N2P’de üretiliyor; GPU da Maia da aynı foundry’nin hattından çıkıyor.
Bellek üreticileri — bant genişliğinin satıcıları. Maia 300’ün bant genişliği çip başına sekiz HBM4 stack’inden geliyor. Bellek ağırlıklı her tasarım, compute birimini kim çizerse çizsin bellek üreticisinin payını büyütüyor.
Google ve Amazon — önden başlayan rakipler. Google TPU’nun yedinci, Amazon Trainium’un üçüncü nesline ulaştı; kendi token’ını kendi çipiyle üretmek hyperscaler’lar arasında olağan hale geliyor.
Anthropic — hem müşteri hem uyarı. Anthropic’in Microsoft’a 7-10 yıla yayılan taahhüdü 31 milyar dolar; Google Cloud’a ~111, AWS’ye ~110 milyar dolar. Şirket bir yandan da kendi kiraladığı veri merkezlerine yöneliyor. Bu oyunda kâr havuzunu büyük olasılıkla en hızlı çip değil, en ucuz token’ı en uzun süre satabilen toplar.
Finansal derinlik
Piyasa değeri ~3,95 trilyon dolar. Son on iki aylık kâra göre F/K 29,2, analistlerin kâr tahminine göre ileriye dönük F/K 22,5. Bu iki çarpan aynı tabanı ölçmüyor: son on iki aylık kâr bir kerelik kalemler de içeriyor, ileriye dönük çarpan ise piyasanın değil analistlerin beklentisine dayanıyor; aradaki fark tek başına bir kâr artışı vaadi sayılmamalı. Gelir yıllık %17,7 büyüyor; yönetimin hedefi ise bu mali yıl faaliyet marjının 1 puandan az gerilemesi. Bu tutarsa faaliyet kârı gelirden biraz yavaş büyür; hisse başına kârın bundan hızlı artması hisse geri alımına, vergi oranına ve faaliyet dışı kalemlere bağlı kalır. Maia 300’ün kurulumu 2027’de başlayacağı için bu mali yılın marjına etkisi en iyi ihtimalle sınırlı kalır; kısa vadede elde olan araç kadro tasarrufu. Talep tarafı sağlam: ticari kalan performans yükümlülüğü (RPO), yani imzalanmış ama henüz gelire dönüşmemiş sözleşmeler, %84 artışla 678 milyar dolara çıktı. Bedeli nakitte görünüyor: serbest nakit akışı ~16,5 milyar dolar, bu büyüklükte bir şirket için ince bir tampon. Şirket 28 Ekim’de Temmuz-Eylül çeyreğinin sonuçlarını açıklayacak; bu yazının sorusu o tek çeyrekten daha uzun soluklu.
Boğa ve Ayı
Boğa: 678 milyar dolarlık sözleşme defteri talebi yıllara yayıyor. Brüt marj gerilerken de kâr büyüyor: Haziran çeyreğinde faaliyet kârı bir yıl öncesine göre ~%18 arttı, hisse başına kâr dört çeyrek üst üste beklentiyi aştı, son çeyrekte %9,5 farkla. Gelirini %17,7, faaliyet kârını ~%18 büyüten ve faaliyet marjını %45,1’de tutan bir şirket için 22,5’lik ileriye dönük F/K büyüme hızından çok uzak değil. Maia 300 vaadini tutarsa Microsoft kendi ürünlerinin token maliyetini düşürür, ayrılma programı da faaliyet giderini dizginler; iki kefe aynı anda dengelenir.
Ayı: Makine kefesi ağırlaşmayı sürdürürse insan kefesindeki tasarruf yetmeyebilir. Microsoft Cloud brüt marjı tek çeyrekte 3 puan kaybetti, serbest nakit akışı piyasa değerinin yanında çok küçük ve Maia 300’ün %40’lık üstünlüğü 2027’deki üretime kadar bir vaat. Ayrılma teklifine kaç kişinin katılacağı bilinmiyor; tazminat, tasarruftan önce bir kerelik gider olarak gelir tablosuna düşebilir. Yönetim kadrosu da inceliyor: LinkedIn CEO’su Ryan Roslansky ve iletişim başkanı Frank X. Shaw ayrılıyor.
Sonuç: İzlenecek soru
Microsoft aynı ay içinde hem bordrosunu hem çip tedarikini yeniden çizmeye yönelik ilk adımları attı; ikisinin de sonucu henüz belli değil, hedefi ise ortak: makinenin büyüyen faturasını dengelemek. İzlenecek soru: Microsoft kendi silikonu ve inceltilmiş kadrosuyla yazılım şirketi marjını ve onunla gelen çarpanı koruyabilecek mi, yoksa maliyet yapısı giderek bir altyapı şirketine mi benzeyecek? Bunu üç değişken belirleyecek: Maia 300’ün 2027’de takvimde ve vaat edilen verimle üretime girmesi, Microsoft Cloud brüt marjının %65’in altına inip inmemesi ve Aralık çeyreğinde faaliyet giderlerinin yönetimin bandında kalması.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir. Tüm rakamlar yayın tarihindeki kaynaklara dayanır ve hızla değişebilir; fiyat/piyasa değeri günlük teyit gerektirir. Karar vermeden önce kendi araştırmanızı yapın.
Bu yazıyı YouTube'da video olarak da izleyebilirsiniz; tüm videolar kanalımızda.
Bu makale yatırım tavsiyesi değildir; eğitim ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Yasal uyarı